TARİHE YÖN VEREN ÜNLÜLERİMİZ

TARİHE YÖN VEREN ÜNLÜLERİMİZ

TARİHE YÖN VEREN ÜNLÜLERİMİZ

Abdülhamid Hamdi

(1830-1902) Müdderis ve yazar. Harput’ta doğdu. Tanınmış müderris ve yazarlardan Ömer Naimi Efendi’nin oğludur. Harput’ta Kamil Paşa Medresesinde öğrenim gördü. Aynı medreseye müderris oldu, çok sayıda öğrenci yetiştirdi. Yapıtları: Nüzhet ül-ahdan fi Haşiye-i Tuhfet ül-ihvan (Arap gramerine dair “Avamil” şerhi), nesayic ül-ebkar fi Haşiye-i Netayic ül-efkar, Divançe-i Aşar. Bir bölümü basılmış, 14’ün üstünde yapıtı vardır.

 

Abdülhamid Hazmî (Kanbalakzade)

(1856- ?) Şair. Harpu’ta doğdu. Medrese öğrenimini icazet almadan bırakarak memurluğa geçti. Yargıçlık, öğretmenlik, harput Belediye Başkanlığı yaptı. Aruzla yazdığı şiirlerini Eser_i Hazmî adlı yapıtında topladı.

 

Abdüllatif Lütfi

(1842-1914) Müderris. Harput’ta doğdu. Harput ve Fatih (İstanbul) mereselerinde öğrenim gördü. Bayezid Medresesi müderrisliğinde, Darülfunun öğretmenliğinde bulundu. Yapıtları: Tenkih ül-kelâm fi Akaid-i Ehl ül-İslam (İstanbul, 1909, 2.basılış, 1912), Maviza-i Abdüllatif.

 

Hacı Hayri

(1876- ?) Şair. Harput’ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini Harput’ta tamamladı. İl gazetesinin başyazarlığını yaptı. Dersim, Musul, Diyarbakır mektupçuluklarında, Ergani ve Dersim mutasarrıflıklarında bulundu. Aruzla çok sayıda şiir yazdı. Gazellerinden “Sinemada bir tutuşmuş yanmış ocağı olaydı” diye başlayanı bestelendi. Yapıtları: Hatıra-ı Ahtı Şebap (İstanbul, 1884), Numune-i Muharrerat (1900). Ayrıca İl Mektupçusu Süleyman Faik ile birlikte 1890 Namüret ül_Aziz Salnamesini hazrladı.

 

İbrahim Lebib

(1839-1902) Öğretmen, şair. Harput’ta doğdu. Medrese öğrenimi gördü. İl merkezindeki okullarda ve askeri Rüştiye’de dil, Arapça, mantık, matematik, gibi dersler okuttu. Aynı zamanda hattatlığıyla tanındı. Yapıtları: Mizan ül-âdil Eser-i İbrahim Lebib (Matematikle ilgili olan bu yapıt Mamüret ül-Aziz il basımevinde taş baskısı olarak basılmıştır), Neşr ül-karaiz Şerh ül-feraiz (Mirasla ilgili bu yapıt elyazması ve Arapça’dır. Ayrıca aynı yapıtı, Türkçe ve manzum olarak şerhetmiştir.

 

İshak Hoca

(1803-1891) Bilim ve din adamı. Perçenç Köyünde doğdu. Harğut ve Fatih (İstanbul) medreselerinde öğrenim gördü. Harput Meydan Camisi Medresesinde ve Fatih Medresesinde müderrislik, Darülmaarif’te hocalık yaptı. İstanbul ve Mekke’de çeşitli görevlerde bulundu. Yapıtları: Şems ül-hakika, Ziya ül-kulüb (bu iki yapıt İncil ve Tevrat’taki değişiklikleri, tahrifleri ortaya koymaktadır), Zübde-i İlm-i Kelâm, Esile ve Ecvibe-i Hikemiye, Miftahûluyun, Esile ve Ecvibe-i Mecmuat ül-kavaid, kaşif ül-esrar.

 

Mehmed Kemaleddin

(1886-1936) Din adamı, yönetici, şair ve yazar. Harput’ta öğrenim gördü. Daha sonra müderrislik, müftülük, mahkeme üyeliği, öğretmenlik yaptı. Bir bölümü basılmış, çok sayıda yapıtı vardır. Yapıtlarından Bazıları: Ülvet-i İslamiye, Makale-i Edebiye, Mülahaza-i Edebiye, Hayr-i Ümmer, Miftah-i Harabat, Talim-i İnşa, Kavaid-i Edebiyat, hallüvezaif, Avaid ül-fuhûm, Nat-ı Şerif, Tahmis-i Gazel-i hakani, Kaside-i Aşk. Bunlardan başka çok sayıda tarih düşme, gazel, tahmis, açıklama ve çevirisi vardır.

 

Ömer Naimi

(1801-1882) Müderris, yazar. Harput’ta doğdu. Harput, Antep ve kayseri medreselerinde öğrenim gördü. Harput’ta müftülük ve müderrislik yaptı. Dinsel yapıtlar yanında şiirler de yazdı. Yapıtları: Rübû Şerhi, kaside-i Bürde Şerhi (Mamüret ül-Aziz’de kurulan ilk basımevinin –resmi il basımevi- taş destigâhta basmış olduğu ilk yapıttır), Kaside, manume-i Naima (Çemişkezekli Mustafa Raci tarafından derlenip Elaziz’de bastırılmıştır).

 

Rahmi Hoca

(1802-1884) Şair. Harput’un Hoğu Köyünde doğdu. Harput, Diyarbekir, Antep ve Kayseri’de öğrenim gördü. Yapıtı: Divan-ı Rahmi Harputî (Şair Hacı Hayri tarafından düzenlenerek 1886’da Namüret ül-Aziz Basımevi’nde basılmıştır).

 

Reşat İzbırak

(1911- ) Coğrafyacı. Harput’ta doğdu.İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümünü bitirdi. Almanya'da doktora yaptı.DTCF’de doçent ve daha sonra da Fiziki Coğrafya ve Jeoloji Kürsüsünde profesör oldu. Türk Ansiklopedisinde Türkiye Coğrafyası ile ilgili çok sayıda yazısı çıktı. Yapıtları: Akdağ ile Güneş Çevresinde Jeomorfoloji (1944), develi (1953), Cilo Dağı, Hakkâri, Van Gölü (1951), Coğrafya terimleri Sözlüğü (1964), Jeomorfoloji (1969), Türkiye-I (1972), Türkiye’nin Jeodemografik haritası.

 

Yakup Şevki Paşa

(1887-1939) General. Harput’ta doğdu. Elaziz Askeri Rüştiyesi’ni, Erzurum İdadisi’ni, Harbiye’yi üstün derece ile bitirdi. Askeri okullarda öğretmenlik yaptı. İstanbul Boğaz Komutanlığında bulundu. Balkan Savaşında, Galiçya Cephesinde, Çanakkale Savaşında Şark Cephesinde, Kars’ın anavatana kavuşmasında komutan olarak bulundu. İngilizler’ce Malta’ya sürüldü. Kurtuluş Savaşında 2.Ordu Komutanı olarak yer aldı. Askeri Şûra üyeliği yaptı.

 

Yusuf Şükrü-i Harputî

( ?-1876) Şair ve din adamı. Harput’ta doğdu. Harput ve İstanbul medreselerinde eğitim gördükten sonra Vefa ve Medine medreselerinde müderrislik yaptı. Medine’de öldü. Yapıtlarından Usul-i Hadis Şerhi, Burhan Şerhi, Hakayık-ı Tavhid, Sisiltüssafa, Nasihatname basılı olanlarıdır.

 

Hamdi Suat Aknar

(1873-1936) Tıp bilgini, profesör. Harput’ta doğdu. Askeri Tıbbiyeyi bitirid. Almanya’da dört yıl öğrenim gördü. Gülhane Hastanesinde “patolojik anatomi” hocalığı, İstanbul Tıp Fakültesinde prefüsörlük yaptı. Özellikle patoloji alanında öncü çalışmaları oldu. Patolojik Anatomi Enstitüsü, patoloji Müzesi, Mikroskopik Preparat Arşivi, Kanser Laboratuvarı, kanserle Mücadele Cemiyeti Kuruluşlarını gerçekleştirdi. Ayrıca uluslar arası Karşılaştırmalı Patoloji Kurumunun ve Acte Cancerologica adlı bilim dergisinin kurucuları arasında yer aldı. Tahlil için alınan parçaları korumak için bir eriyik bulmuştur. Ayrıca çok sayıda bilimsel araştırmaları, incelemeleri vardır. Adı uluslar arası tıp literatürüne geçmiştir. Teşrih-i Marazi-i Umumî ve Feth-i Meyt adındaki öğrenci kitapları dışında çok sayıda bilimsel incelemesi vardır.

 

Vedat Dalokay

(1927- ) Mimar. Elazığ’da doğdu. 1944-49 arasında İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesinde okudu. 1950-51’de PTT ve Bayındırlık Bakanlığında mimar olarak görev yaptı. 1951-52’de Paris’teki Sorbonne Şehircilik Enstitüsünde lisansüstü çalışması yaparken August Perret ve Le Corbusier gibi ünlü mimarların bürolarında çalıştı.Eskişehir Porsuk Oteli (bugün Orduevi) sınırlı yarışmasını kazanınca 1953’te Ankara’ya dönerek büro açtı. Bir çok ulusal proje yarışmasına katıldı. 13’ü birincilik olmak üzere 24 ödül kazandı. Bunların içinde uygulanan önemli yapılar Ankara’da Elektrik İşleri Etüt İdaresi (1955), Kocatepe Camisi (1958) ve Türk Standartları Enstitüsüdür (1964). Uluslar arası İslamâbad Kral Faysal Camisi (Pakistan, 1970), Cidde İslam kalkınma Bankası Genel Merkezi (Suudi Arabistan, 1980) ve Başbakanlık Kompleksi (Pakistan, 1984) proje yarışmalarında da birinci oldu. Dalokay’ın Ankara Kocatepe Camisi için çağdaş teknoloji doğrultusunda hazırladığı proje, alışılagelmiş cami imgesine ters düştüğünü öne süren çevrelerin baskısı sonucu uygulanamadı. Temelleri dökülmüş olan yapı değiştirilerek yerine Klasik Dönem Osmanlı camilerinin özelliklerini taşıyan bugünkü cami yapıldı. Dalokay, Kral Faysal Camisi (1970) tasarımında da geleneksel kalıpların dışına çıkan yeni bir biçim arayışına gitti, klasik kubbeli cami biçimini yinelemeyerek betonarmeyi gereği gibi kullanan bir öneri geliştirdi. Mimarlık uygulamalarının yanı sıra meslek kuruluşlarında da etkinlik gösteren Dalokay, 1968-69 arasında Mimarlar Odası Genel sekreterliği ve 1969-70 arasında TMMOB ikinci başkanlığı görevlerini yürüttü. Ayrıca 1973-77 arasında Ankara’nın belediye Başkanlığını yaptı. Kentin özellikle bayındırlık sorunlarıyla ilgilenerek belli başlı meydanlara yeni bir düzenleme getirdi. Çeşitli meslek dergilerinde kentleşme, gecekondu, belediyecilik ve dinsel mimarlık konularında yazıları yayınlanan Dalokay, edebiyatla da ilgilendi. 1980’de Kolo adlı çocuk romanıyla TDK Çocuk Yazını Ödülü’nü kazandı.

 

Sıtkı Salih Gör

(1934- ) Şair. Elazığ’da doğdu. Orman Fakültesini bitirerek çeşitli görevlerde bulundu. Almanca’dan çeviriler yaptı. İkinci Yeni Akımı’nın izinde imgeye ağırlık veren şiirler yazdı. Şiir Kitapları: Dumalı Eşik (1957), Kuşluk Ötesi (1966), Boston’da Bir Harputlu (1969), Ağıt (1972).

 

Ahmet Kabaklı

(1924-2001) Elazığ Harput’un Göllübağ’ında doğdu.Harput Sarayhatun Camii imamlığı yapan Ömer Efendi ile Münire Hanım’ın oğludur.Çocukluğu Harput yakınlarında Göllübağ denilen bölgede geçti.Elazığ Numune Mektebi’nde ilk tahsiline başlayan (1931) Kabaklı, orta ve lise tahsilini Elazığ’da yaptı.1944 yılında İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu parasız yatılı imtihanını kazanarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkoloji Bölümü’nde yüksek tahsilini tamamladı.



Diyarbakır ve Manisa Lisesi’nde edebiyat öğretmeni olarak çalıştı.1956 sonbaharında bir yıllık eğitim stajı için MEB tarafından Paris’e gönderildi.Dönüşünde İstanbul Çapa Eğitim Enstitüsü edebiyat öğretmenliğine tayin edildi (1958-1969). Bu arada Aydın’da iken başladığı Ankara Hukuk Fakültesi’ni bitirdi (1955-1960). 1969’dan itibaren İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu’nda öğretim üyesi olarak çalıştı.1974’de emekliye ayrıldı.Daha sonra Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nda edebiyat dersleri verdi (1975).Türk Edebiyatı Cemiyeti Başkanı ve Türk Edebiyatı Dergisi’nin yönetmenliğini yaptı.MEB ve sivil toplum kuruluşları tarafından Ahmet Kabaklı’ya 1997 yılında Şeyhül Muharririn payesi verildi.

1956 yılında Tercüman gazetesinin fıkra yarışmasını iki kişiyle birlikte kazandı ve aynı gazetede yazı hayatına başladı.1957’den 1990 yılına kadar Tercüman gazetesinde, 1990’dan bu yana da Türkiye gazetesinde köşe yazarlığı yaptı.8 Şubat 2001 tarihinde İstanbul’da öldü.
Türk Edebiyatı Vakfı Başkanı ve Türk Edebiyatı Dergisi’nin genel yönetmenliğini yaptı. Sohbet düşkünlüğünden dolayı Türk Edebiyatı Vakfı'nda sohbet toplantıları tertiplerdi. Bu 30 yıl sürdü. Türk Edebiyat Vakfı’da 30 yıl her hafta Çarşamba günü açık oturum ve konferanslarla Türk ve İslâm Dünyasının meselelerini gündeme getirdi.Türk Edebiyatı Vakfındaki Çarşamba sohbetleri tatlı bir hatıra olarak kaldı.
Yapıtları : Kültür Emperyalizmi, Müslüman Türkiye, Mabet ve Millet, Mehmet Akif, Yunus Emre,Mevlana, Bizim Alkibiaadis,Ecurufya,Sohbetler 1-2, Temellerin Duruşması,Güneydoğu Yakından,Şiir İncelemeleri, Doğudan Doğuş, Türk Edebiyatı 1-3 ;Türk Edebiyatı Vakfı Başkanı ve Türk Edebiyatı Dergisi’nin genel yönetmenliğini yaptı.
Türk Edebiyatı (5 cilt), Müslüman Türkiye, Mabet ve Millet, Kültür Emperyalizmi, Bürokrasi ve Biz, Mehmed Akif, Yunus Emre, Mevlâna, Mubayyelat-ı Aziz Efendi, Bizim Alkibiyades, Ecurufya, Ejderha Taşı, Nedim, Temellerin Duruşması, Sohbetler, Sultanü’ş Şuarâ ve Şiir İncelemeleri...

 

Necmi Onur

(1925- ) Gazeteci, yazar. Harput’un Alışam Köyünde doğdu. Lise öğrenimini İstanbul’da tamamladı.Çeşitli gazetelerde çalıştı. Röportajları ve öyküleriyle tanındı. Yapıtları: Çanakkale savaşları (1959), Mezarlarında yaşayanlar (1963), telsiz Duvaksız Anadolu (1967), Avustralya (1968), Kanlı Kerbela (1968), Şark Cephesinde Bir Şey Yok (1972), Unuttuğumuz Doğu (1980). Öykü Kitapları: Asker Cigarası (1964), Deli Feto (1968), Romanları: Vicdansız Kadın (1967), Arap Abdo (1974), kadınlar Daha Çok Sever (1974)

 

Metin Sözen

(1936- ) Öğretim üyesi, yazar, sanat tarihçisi. Elazığ’da doğdu. 1960’ta İstanbul Üniversitesi Edebiyat fakültesi Sanat tarihi Bölümünü bitirdi. Aynı yıl Türk ve İslam Kürsüsünde asistan olarak görev aldı. 1967’de doktorasını yaptıktan sonra İTÜ Mimarlık Fakültesine geçti. 1972’de doçent, 1979’da profesör oldu. Türk mimarlığının gelişimi ve bölgesel özelliklerini araştırdı ve çalışmalarını bu alanda yoğunlaştırdı. Safranbolu Evlerinin yaşatılması için açılan “Safranbolu’nun Korunması ve yaşatılması” kampanyasına öncülük etti. TBMM Başkanlığı Kültür ve Sanat konusunda araştırma, değerlendirme, yaşatma, tanıtma ve yaşama geçirilmesi amacıyla çalışmalar yaptı. Bu konuda değişik dillerde kitapları ve belgesel filmleri vardır. Safranbolu’dan öteki kentlere ve milli saraylara kadar uzanan bir çizgide, tarihsel ve kültürel mirasın sağlıklı yaşama geçirilmesi için uygulama yapmaktadır. Türk sanatının ve bölgesel özellikleri üzerindeki araştırmalarının yanı sıra başta Mimar Sinan olmak üzere, mimarları yaşadıkları dönemlerin siyasal, toplumsal, ekonomik ve kültürel, yapısı içinde değerlendirmeye çalışmaktadır. Başlıca eserleri: Anadolu Medreseleri Selçuklu ve beylikler Devri (2 cilt, 1970-1972), Diyarbakır’da Türk Mimarisi (M.Tapan ile 1973), Türk Mimarisinin Gelişimi ve Mimar Sinan (1975), Camilerimiz ve Öyküleri (1979), Türk Mimarlığının Tarihsel gelişimi (1980), Anadolu’da Akkoyunlu Mimarisi (1981), Anadolu Türk Mimarisi (1982), tarihsel Gelişimi İçinde Türk Sanatı (1983), The Evolution of Turkish Art and Architecture (Türk Sanatı ve Mimarlığının Gelişimi) 1983, Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı (1984), Sanat kavramı ve terimleri Sözlüğü (U.Tanyeli ile 1986), Sinan, Architect of Ages (Sinan, çağların Mimarı) 1988, Arts in the Age of Sinan (Sinan Döneminde Sanatlar) 1988.

 

İshak Sunguroğlu

(1888-1977) Folklor araştırmacısı. Harput’ta doğdu. İlk ve orta öğrenimini Elazığ’da tamamladı. Çeşitli dergi ve gazetelerde Harput folklor ve kültürünü araştıran çok sayıda yazısı basıldı. 1958’de Harput Yollarında adlı dört ciltlik, geniş kapsamlı tarih ve folklor araştırması İstanbul’da yayınlandı.

 

Fevziye Abdullah Tansel

(1912- ) Edebiyat tarihçisi, araştırmacı. Elazığ’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdikten sonra, çeşitli liselerde edebiyat öğretmenliği yaptı. 1964’te Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde öğretim üyeliğine atandı. Yazın yaşamına Muhit ve Ülkü dergilerinde çıkan şiirleriyle başladı. XIX. Yüzyıl şair ve yazarlarıyla ilgili araştırmalar yaptı. Yapıtlarından bazıları: Mehmed Akif (1945), namık kemal ve Abdülhak Hamit (1949), Türk İslam Edebiyatı (1967), Tanzimat Devri Edebiyatında Dini Şiirler (antoloji 1962), servet-i Fünun ve Son Devir Edebiyatında Dini Şiirler (antoloji 1962).

 

Şemsettin Ünlü

(1928- ) Şair. Harput’ta doğdu. Elazığ Lisesini, harp Okulunu, Orta Doğu Teknik Üniversitesi İdari Bilimler Fakültesini bitirdi.Askerlik görevinden sonra çeşitli memurluklarda bulundu. İlk şiiri Varlık’ta çıktı, daha sonra birçok dergide şiirleri ve yazıları yayınlandı. Yapıtı: Duru Bakar İbrahim (1977, Şiirler).

 

M.Şevki Yazman

(1896-1974) Asker ve yazar. Harp Okulunu ve Fen Fakültesini bitirdi. Birinci Dünya ve Kurtuluş Savaşına katıldı. Elazığ milletvekilliği yaptı. Yapıtları: Mehmetçk Avrupa’da (1926), Toros Çocuğu (1943).

 

Kamran Yüce
(1926- ) Şair, tiyatrocu. Elazığ’da doğdu. Haydarpaşa Lisesinden sonra hukuk öğrenimini yarıda bırakarak tiyatrolarda aktörlük yaptı. Çok sayıda oyunda rol aldı. Şiirler yazdı. Yapıtları: Gölge (1955), Soyunuk (1962), Güney Yorgunu Atlar (1971).